Wie discrimineert eigenlijk wie?
Wanneer we horen dat LHBTIQA+ personen discriminatie ervaren, denken we waarschijnlijk al snel aan discriminatie vanuit de samenleving.
Dat gebeurt ook.
De Lhbtiqa+ Monitor 2024 van Movisie, Panteia en Ipsos I&O laat bijvoorbeeld zien dat LHBTIQA+ personen vaker discriminatie ervaren dan niet-LHBTIQA+ personen.
Maar er staat in hetzelfde onderzoek nog iets interessants. Iets wat je op de samenvattende webpagina van Movisie niet direct tegenkomt.
Discriminatie binnen de eigen gemeenschap
In hoofdstuk 6.7 van het volledige rapport wordt namelijk specifiek gekeken naar “Discriminatie door (andere) lhbtiqa+ personen”.
De onderzoekers vroegen deelnemers expliciet of zij zich door één of meerdere LHBTIQA+ personen gediscrimineerd hadden gevoeld. De uitkomst is duidelijk: verschillende LHBTIQA+ groepen rapporteren ook discriminatie door andere mensen uit de LHBTIQA+ gemeenschap. De onderzoekers noemen dit intra-groepdiscriminatie.
Het gaat dus niet alleen om een theoretische mogelijkheid. De monitor noemt bijvoorbeeld dat non-binaire deelnemers zich soms niet helemaal welkom voelen binnen de transgemeenschap. Als voorbeelden worden onder andere verkeerde voornaamwoorden en de opmerking dat non-binair zijn slechts een fase zou zijn genoemd. Ook wordt in het rapport een voorbeeld genoemd van een trans man die afwijzing van homoseksuele mannen ervaart omdat hij als "te vrouwelijk" wordt gezien.
Bij LHBTIQA+ personen van kleur wordt in een focusgroep eveneens beschreven dat deelnemers discriminatie ervaren van andere LHBTIQA+ personen. Het rapport noemt daarbij onder andere ervaringen met uitsluiting op datingprofielen en fetisjering.
Hoe groot is dat? Ook daar geeft de monitor cijfers over. Van de ondervraagde groepen gaf bijvoorbeeld 9% van de trans personen en 14% van de non-binaire personen aan zich in de afgelopen twaalf maanden gediscrimineerd te hebben gevoeld door LHBTIQA+ personen. Bij homoseksuele personen was dat 4%, bij lesbische personen 5% en bij bi+ personen 5%. Onder LHBTIQA+ personen van kleur was dit 13%.
De aantallen deelnemers verschillen overigens sterk per groep. Zo bestond de transgroep in deze tabel uit 22 respondenten en de non-binaire groep uit 72 respondenten. Dat betekent dat je met deze percentages voorzichtig moet omgaan en ze niet moet gebruiken alsof ze een precieze afspiegeling van alle trans of non-binaire mensen in Nederland zijn. Dat is juist een belangrijk onderdeel van eerlijk naar onderzoek kijken. Waarom staat dit niet prominent in de samenvatting?
Dat vind ik een interessante vraag.
Op de openbare webpagina van de Lhbtiqa+ Monitor worden de belangrijkste bevindingen samengevat. Daar staat onder meer dat LHBTIQA+ personen vaker discriminatie ervaren dan niet-LHBTIQA+ personen. De specifieke bevinding over discriminatie door andere LHBTIQA+ personen staat daar niet tussen. Je moet daarvoor het volledige rapport openen en naar hoofdstuk 6.7 gaan. Dat betekent niet automatisch dat Movisie dit bewust heeft weggelaten. Daarvoor heb ik geen bewijs. Maar het laat dus wel zien hoe belangrijk het is om bij onderzoeksresultaten soms verder te kijken dan een samenvatting of een krantenkop. Ik vindt sowieso dat het me steeds vaker opvalt dat mensen niet altijd verder lezen dan een krantenkop, waardoor meteen al de meningen rondvliegt op social media zonder enige verdieping en onderzoek.
Discriminatie is geen wedstrijd
Het is overigens niet de bedoeling om hiermee te suggereren dat discriminatie binnen de LHBTIQA+ gemeenschap groter zou zijn dan discriminatie vanuit de samenleving. Dat concludeert dit onderzoek ook niet. De monitor onderzoekt verschillende vormen van discriminatie en verschillende groepen. De cijfers laten vooral zien dat discriminatie uit meerdere richtingen kan komen. Een LHBTIQA+ persoon kan discriminatie ervaren van iemand buiten de gemeenschap. Maar een LHBTIQA+ persoon kan zich óók uitgesloten voelen door iemand binnen diezelfde gemeenschap. Dat kan naast elkaar bestaan. Eén gemeenschap betekent niet persé één ervaring
Onder de grote LHBTIQA+-paraplu zitten mensen met verschillende seksuele oriëntaties, genderidentiteiten en lichamelijke kenmerken. Dat betekent automatisch dat ervaringen niet altijd hetzelfde zijn. Wat voor de ene groep belangrijk is, kan voor een andere groep minder herkenbaar zijn. En soms kunnen belangen of opvattingen zelfs botsen. Dat hoeft niet meteen discriminatie te zijn.
- Een meningsverschil is geen discriminatie.
- Een andere visie is geen uitsluiting.
- En iemand niet volledig begrijpen is ook niet automatisch discrimineren.
Maar wanneer iemand vanwege wie die persoon is structureel wordt buitengesloten of negatief wordt behandeld, kan dat wel degelijk een vorm van discriminatie zijn. En volgens de Lhbtiqa+ Monitor 2024 komt dat dus ook binnen de eigen gemeenschap voor.
Misschien moeten ze voortaan een andere vraag stellen
Wanneer een onderzoek zegt: “LHBTIQA+ personen ervaren discriminatie” is dat belangrijke informatie. Maar als we echt willen begrijpen wat er gebeurt, zijn aanvullende vragen minstens net zo belangrijk:
- Wie discrimineert?
- Waar gebeurt het?
- Om welke reden?
- En komt de persoon die discrimineert uit dezelfde gemeenschap of juist niet?
Want als we discriminatie serieus nemen, zouden ze misschien dezelfde maatstaf moeten gebruiken voor iedereen. Niet om iemand aan te wijzen. Maar om beter te begrijpen wat er werkelijk gebeurt.
Uitsluiting binnen de LHBTI-gemeenschap: een nieuw probleem?
BLOG
De LHBTI-gemeenschap wordt vaak voorgesteld als één grote gemeenschap waarin verschillende groepen elkaar steunen. Lesbische mensen, homoseksuele mensen, biseksuele mensen, transgender mensen en intersekse personen zouden samen een soort gezamenlijke beweging vormen. Maar was dat eigenlijk altijd zo? En misschien nog interessanter: hoe lang bestaat uitsluiting tussen de verschillende groepen binnen die gemeenschap al?
Het antwoord blijkt ingewikkelder dan je misschien zou verwachten. Echter, het is geen nieuw verschijnsel als sommige mensen wellicht denken
Een interessant voorbeeld vond ik gewoon in Nederland.
Kopie/paste: Historisch onderzoek naar de Nederlandse homobeweging tussen 1946 en 1972 laat zien dat biseksualiteit in de eerste naoorlogse decennia wel degelijk aanwezig was binnen de beweging. Aan het einde van de jaren zestig werd de biseksuele identiteit echter minder zichtbaar. Volgens de onderzoeker speelde daarbij niet alleen onbekendheid een rol, maar waren er ook tactische redenen binnen de beweging. Met andere woorden: het idee dat verschillende seksuele minderheden altijd vanzelfsprekend één geheel vormden, klopt historisch niet helemaal.
Ook in Groot-Brittannië zijn vergelijkbare ontwikkelingen beschreven. Kopie/paste: Onderzoek naar de jaren zeventig laat zien dat sommige stromingen binnen de gay liberation-beweging moeite hadden met biseksualiteit. De politieke tegenstelling tussen 'gay' en 'straight' liet weinig ruimte voor mensen die zich niet netjes in één van die twee categorieën plaatsten.
Ook de T was niet vanzelfsprekend onderdeel van de beweging
De geschiedenis van transgender mensen binnen de bredere beweging is eveneens ingewikkeld. Kopie/paste: Historisch onderzoek naar de Amerikaanse LGBT-beweging beschrijft dat er in de jaren zeventig een duidelijke breuk ontstond tussen transgender mensen en delen van de lesbische, homoseksuele en biseksuele beweging. Onder meer de manier waarop transgender-zijn medisch en psychiatrisch werd behandeld speelde daarbij een rol. Sommige LGB-organisaties wilden juist afstand nemen van medische beeldvorming rond seksualiteit en gender.
Andere historische onderzoeken laten overigens zien dat het verhaal niet simpelweg bestaat uit 'transgender mensen werden buitengesloten'. Er waren ook samenwerking, gezamenlijke acties en mensen die zich juist voor inclusie inzetten. De transgenderbeweging ontwikkelde zich deels zelfstandig, maar werd tegelijkertijd onderdeel van de bredere LGBT-beweging.
Einde
Dat maakt de geschiedenis juist interessant: het was geen rechte lijn van één gezamenlijke gemeenschap naar de huidige LHBTI-beweging.
Wie bepaalt wie erbij hoort?
Daar zit misschien wel de belangrijkste vraag. Wanneer verschillende groepen onder één gezamenlijke naam worden samengebracht, ontstaat automatisch de vraag: Wie bepaalt wat de gezamenlijke belangen zijn?Ook daar zijn historische voorbeelden van. Kopie/paste: Onderzoek naar LGBT-politieke bewegingen tussen 1968 en 2001 beschrijft hoe belangen van sommige groepen binnen de bredere beweging minder vertegenwoordigd raakten. Daarbij ging het onder andere om transgender mensen en verschillende etnische en sociale groepen. Dat betekent niet dat er één centraal besluit is genomen om bepaalde mensen uit te sluiten. Het laat vooral zien dat een beweging die uit verschillende groepen bestaat, ook onderlinge machtsverschillen en belangenconflicten kan kennen.
Einde
Dat is eigenlijk helemaal niet zo vreemd. Een gemeenschap is immers geen persoon. Het is een verzameling mensen met verschillende ervaringen, ideeën en belangen.
En hoe zit dat vandaag?
Ook tegenwoordig wordt er onderzoek gedaan naar uitsluiting binnen LHBTI-groepen. Een recente systematische review en meta-analyse naar biseksuele mensen analyseerde 40 onderzoeken met in totaal 14.064 deelnemers. Daaruit bleek - kopie/paste: dat biseksuele mensen zowel vanuit heteroseksuele als vanuit lesbische/homoseksuele groepen discriminatie kunnen ervaren. De onderzoekers vonden gemiddeld méér discriminatie vanuit heteroseksuele bronnen dan vanuit lesbische/homoseksuele bronnen. Einde. Dat laatste vind ik belangrijk om erbij te zetten. Want je kunt uit dit onderzoek niet concluderen dat 'de LHBTI-gemeenschap discrimineert'. Wel kun je concluderen dat discriminatie en vooroordelen niet uitsluitend van buiten de gemeenschap komen. Ook recent kwalitatief onderzoek naar biseksualiteit binnen LGBTQ+-ruimtes beschrijft processen waarbij de legitimiteit van biseksualiteit in twijfel wordt getrokken of mensen sociaal worden buitengesloten. Dat onderzoek ging overigens slechts over tien homoseksuele en lesbische deelnemers in Griekenland en moet daarom niet worden gebruikt alsof het de hele LHBTI-gemeenschap vertegenwoordigt.
Dus: is uitsluiting nieuw?
Nee.
De geschiedenis laat zien dat spanningen, belangenconflicten en vormen van uitsluiting tussen verschillende groepen binnen seksuele en gender-minderheden al vele tientallen jaren bestaan. Maar daar hoort ook een belangrijke kanttekening bij. Het is te gemakkelijk om daaruit te concluderen dat de LHBTI-gemeenschap hypocriet is, of dat de ene groep structureel tegen de andere groep is. De werkelijkheid is veel ingewikkelder. Er is sprake geweest van uitsluiting én samenwerking. Van conflicten én solidariteit. Van groepen die meer ruimte kregen én groepen die juist hun eigen beweging begonnen omdat ze zich onvoldoende vertegenwoordigd voelden.
Misschien is daarom een andere vraag interessanter: Als we spreken over 'de LHBTI-gemeenschap', over wie hebben we het dan eigenlijk? Want misschien bestaat dé LHBTI-gemeenschap helemaal niet. Misschien bestaat ze uit heel veel verschillende mensen, met soms gezamenlijke belangen maar óók met verschillende ervaringen, en meningen. En soms kan dat botsen. Dat gebeurt binnen families, politieke partijen, sportverenigingen, kerken, vriendengroepen en eigenlijk overal waar mensen samenkomen.
Als belangenorganisaties discriminatie serieus willen bestrijden, waarom zouden ze dan alleen kijken naar wat er van buiten de gemeenschap gebeurt?
En..
Als ze mensen steeds meer gaan indelen in ‘LHBTI’ tegenover ‘hetero’, hoe wordt er dan gekeken naar transpersonen en intersekse personen die binnen die categorieën óók hetero zijn?